10 TIỂU CHUẨN ĐÁNH GIÁ MỘT LÝ THUYẾT KHOA HỌC

Feldman (2004) cho rằng để xây dựng được một lý thuyết khoa học tốt, nhà nghiên cứu cần chú ý 10 điểm cơ bản

10 TIỂU CHUẨN ĐÁNH GIÁ MỘT LÝ THUYẾT KHOA HỌC

Feldman (2004) cho rằng để xây dựng được một lý thuyết khoa học tốt, nhà nghiên cứu cần chú ý 10 điểm cơ bản sau đây:

1.Câu hỏi nghiên cứu (research question) phải thật sự quan trọng và cần thiết

Lấy ví dụ khi chúng ta nghiên cứu biến X (để giải thích cho hiện tượng khoa học Y) vì X chưa được nghiên cứu trươc đây. Chưa được nghiên cứu trước đây có thể là một lý do để thực hiện nghiên cứu. Tuy nhiên, vấn đề này chỉ thực sự quan trọng khi chúng ta biện luận được biến X là biến quan trọng (so với các biến đã nghiên cứu trước đây) để giải thích hiện tượng Y. Một ví dụ khác, nếu mối quan hệ giữa X và Y đã được nghiên cứu trên cơ sở tuyến tính. Nếu nghiên cứu của chúng ta có cơ sở đề nghị là X và Y có quan hệ phi tuyến thì điều này làm tăng sự hiểu biết của chúng ta về mối quan hệ này. Những vấn đề nghiên cứu như vậy có khả năng hấp dẫn người đọc (và khả năng công bố kết quả trên tạp chí sẽ cao).

2.Bài nghiên cứu cần phải cho thấy rằng chúng ta đã nắm vững những nghiên cứu đã có trong lĩnh vực chúng ra đang nghiên cứu

Nghĩa là phần cơ sở lý thuyết (literature review) của bài nghiên cứu phải đầy đủ và phù hợp. Giới hạn của phần này đôi khi khó phần biệt và mỗi người có những quan điểm có thể khác nhau. Tuy nhiên, một cách tổng quát, phần này phải có những lý thuyết cơ sở (key articles) và những nghiên cứu trong những năm gần đây. Lấy ví dụ chúng ta nghiên cứu về quá trình quốc tế hóa của công ty (firm internationalization) thì phần cơ sở lý luận  cần phải có lý thuyết từng bước của Johanson & Vahlne (1977); khi nghiên cứu về nội lực cạnh tranh của doanh nghiệp, chúng ta cần đề cập đến lý thuyết  về nguồn lực RBV của doanh nghiệp (Resource Based View of the firm) của Wernerfelt (1984),…

3.Phạm vi nghiên cứu của một bài nghiên cứu cần phải đầy đủ

Đầy đủ ở đây có nghĩa là cần và đủ để có thể có được một đóng góp về mặt lý thuyết. Lấy ví dụ, một bài nghiên cứu khoa học không thể cùng lúc nghiên cứu 50 biến một cách hời hợt. Ngược lại, nếu nghiên cứu vài ba biến thì có thể bỏ sót một số biến  quan trọng để giải thích một hiện tượng khoa học.

4.Một vấn đề quan trọng trong xây dựng một lý thuyết khoa học là phải định nghĩa các khái niệm nghiên cứu một cách chính xác và rõ ràng.

Nhà nghiên cứu cần dẫn chứng được những khái niệm nghiên cứu mới này tạo nên giá trị vượt trội hơn so với những khái niệm đã có. Cũng cần chú ý là nguyên tắc đơn giản (parsimonious principle) đóng vai trò rất quan trọng trong việc đánh giá các lý thuyết khoa học. Vì vậy, nếu một lý thuyết khoa học trong đó chỉ cần một số khái niệm đủ để giải thích hiện tượng nghiên cứu sẽ tập trung được sự chú ý của người đọc và ứng dụng nó.

5.Một vấn đề chú ý nữa là bản chất của của các mối liên hệ lý thuyết (propositions) phải rõ ràng và mang tính logic.

Nhà nghiên cứu cần xây dựng cơ sở rõ ràng cho các mối liên hệ trong lý thuyết của mình: mối quan hệ giữa biến độc lập, biến phụ thuộc, biến trung gian và biến điều tiết.

6.Một bài nghiên cứu cần được dẫn hướng bởi lý thuyết nền (foundation theory, theoretical paradigm).

Theo Feldman (2004) thì ba thành phần cơ bản nhất để đánh giá một lý thuyết khoa học là: (1) lý thuyết có điểm gì nổi bật không? (2) có lý thuyết cơ sở làm nền tảng cho các dự báo không? (2) những lý thuyết nền sử dụng để xây dựng nên lý thuyết này có phù hợp không (liên kết đơn giản và ngắn gọn nhưng logic)?

7.Bài nghiên cứu cần phải xác định rõ ràng hướng tập trung và phạm vi của nó

Phạm vi nghiên cứu: nghiên cứu sự khác biệt giữa con người? Giữa các bộ phận trong tổ chức? Giữa các tổ chức? Hay giữa các nền văn hóa khác nhau? Kiểm định một lý thuyết  hay xem xét một hiện tượng cụ thể nào đó? Nếu nó giải thích một quy trình vận hành trong một tình huống mới thì cần phải giải thích tại sao tình huống mới có sự khác biệt có ý nghĩa để có thể hình thành một lý thuyết mới cho tình huống này. Những gì không thuộc tình huống này. Hay nói cách khác là bài nghiên cứu cần cho người đọc biết là nó đang làm gì ở đó và tại sao phải làm như vậy.

8.Văn viết phải rõ ràng và xúc tích

Người đọc (và trước tiên là người phản biện) không đủ kiên nhẫn để theo dõi một nghiên cứu với cách viết không rõ ràng, tối nghĩa, lộn xộn trong kết cấu.

9.Một bài nghiên cứu về xây dựng lý thuyết không chỉ dừng lại ở việc tổng hợp các nghiên cứu đã có.

Bài nghiên cứu phải cần cung cấp những phê bình, đánh giá và đưa ra hướng để kiểm định lý thuyết đưa ra.

10.Cuối cùng và quan trọng hơn cả là bài nghiên cứu cần phải cho thấy sự khác biệt có ý nghĩa so với các nghiên cứu đã có (với cơ sở lý thuyết đã có) và có ý nghĩa trong thực tiễn (có hướng để kiểm định trong thực tiễn)

(Nguyễn Đình Thọ, 2013)

John T. Roger

Author: John T. Roger

Yêu thiên nhiên, yêu cuộc đời. Cố gắng đem lại niềm vui cho bản thân và giá trị cho người khác.

Leave a Reply