Kinh tế học của sự phá hoại

Kinh tế học của sự phá hoại

Làm thầy, ngoài truyền đạt kiến thức thì việc đặt ra những câu hỏi cũng không kém quan trọng.

Có nhiều lần, mình thường kích thích suy nghĩ của học viên rằng, “Charles dạy cho con trai (nuôi) của mình ném đá làm vỡ kính cửa sổ- thật ra là một “hoạt động” rất có ích cho nền kinh tế, anh chị nghĩ sao?” Cả lớp nhao nhao. Mình kích thích họ bằng lập luận rằng: “khi kính vỡ thì phải thay, thế là ông bán kính sẽ bán được 1 tấm kính và rồi có thu nhập, khi có thu nhập ông ấy sẽ đi ăn lẩu, bà bán lẩu sẽ bán được một nồi lẩu mới và lấy một phần tiền đó đi gội đầu … thế là nó kéo theo một chuỗi hoạt động kinh tế và rồi ai cũng có lợi, thu nhập của cả nền vì thế khấm khá”. Để thuyết phục, mình chèn vào thuật ngữ “multiplier” cho có tính học thuật, rằng là tổng cộng các thu nhập tăng lên này kinh tế học gọi là “số nhân”. Cả lớp bắt đầu dịu đi.

Kinh tế học
Charles dạy cho con trai (nuôi) của mình ném đá làm vỡ kính cửa sổ

Và rồi tôi hỏi thêm, ví như rằng chính phủ hiểu câu chuyện này, họ kích động một loại các “chương trình đập phá” để tăng trưởng kinh tế thì sao? Chiến tranh là một ví dụ. Bằng chứng lịch sử cho thấy, tăng trưởng kinh tế hậu chiến lúc nào cũng cao. Đến lúc này, tôi nhìn thấy nhiều gương mặt biểu cảm khác nhau, và rồi, cuối cùng cũng có người phát biểu “đó là phá hoại thầy ạ”.

Đúng rồi, đó là câu trả lời mong đợi. Hãy phân biệt sự phá hoại (destruction) và sự phá hoại có tính sáng tạo (creative destruction). Tấm kính vẫn còn giá trị sử dụng, vậy thì hãy dùng tiền thay kính (không cần thiết đó) để tạo ra những sản phẩm mới, đó mới là phát triển kinh tế, khác với tăng trưởng kinh tế vài đồng lẻ trong ngắn hạn.

Và rồi có ai đó sẽ hỏi: Giả sử rằng tấm kính đó nên đập đi, bởi nó chắng lối đi của gió thì sao? Câu trả lời sẽ lại là câu hỏi: [1] việc đập đó dựa trên điều luật nào? Nếu có, nó phải được áp dụng cả trên lãnh thổ, nơi nào có cửa sổ chắn gió thì chủ nhà phải bỏ đi để dân chúng hiểu rằng ai cũng sống trong vòng pháp luật. Đúng không? Rồi nữa, [2] có những khung cửa sai phạm trong lịch sử thì sao? [3] Về nguyên tắc kinh tế, ai sai người đó phải trả tiền? Không thể nào lấy tiền của người này (thuế của dân) đi sửa chữa sai lầm của người khác, vâng vâng.

Rất khó để trả lời những câu hỏi như vậy, nhưng chúng tôi hiểu rằng có một xã hội lung lạc như thế đang diễn ra. Những câu hỏi rồi cứ dai dẵng mãi trong tâm trí cả thầy lẫn trò. Lớp học rồi cũng kết thúc, thầy trò lặng lẽ ra bãi gửi xe, cùng chen nhau trong dòng phố xá ngỗn ngang, không một chút gió.

Nguyễn Hoài Bảo

Author: John T. Roger

Yêu thiên nhiên, yêu cuộc đời. Cố gắng đem lại niềm vui cho bản thân và giá trị cho người khác.

Leave a Reply