MBA cần biết: Thuyết dự định hành vi TPB (Theory Plan of Behavior) của Aijen

Thuyết dự định hành vi TPB (Theory Plan of Behavior) của Aijen (1991)

Đây là một lý thuyết tương đối phổ biến trong giới nghiên cứu hàn lâm, đặc biệt là được sử dụng rất nhiều trong việc thực hiện đề tài luận văn thạc sỹ cũng như nghiên cứu sinh ở Việt Nam.

Việc ra đời của thuyết này là do con người ta muốn dự đoán hành vi của một cá nhân nào đó trong tương lai. Và Aijen, người đã phát hiện ra thuyết này, thấy rằng một người nào đó có thái độ tốt đối với cái gì hoặc việc gì thì rất có khả năng anh ta sẽ thực hiện hành vi cụ thể trong tương lai. Ví dụ như anh có thái độ tốt đối với một sản phẩm nào đó, anh sẽ mua sản phẩm đó trong tương lai, hoặc anh có thái độ tốt đối với công ty thì anh sẽ gắn kết hơn với công ty hoặc ngược lại là sẽ nghỉ việc tại nơi mà anh không có thái độ không tốt,…

Thuyết này làm nền tảng cho nhiều khái niệm rất hay được sử dụng trong luận văn kinh tế như: dự định nghỉ việc, dự định mua hàng, sự sẵn lòng mua hàng,…

Vậy dự định của một người bị tác động bởi  các yếu tố nào, theo Aijen thì có ba nhân tố ảnh hưởng lên dự định của một cá nhân đó là: (1)Thái độ về hành vi, (2)Chuẩn chủ quan, (3)Kiểm soát hành vi cảm nhận. Trong đó:

1.Thái độ về hành vi là đánh giá tích cực hay tiêu cực đối với hành vi thực hiện

Ví dụ khi anh có thái độ tốt đối với một sản phẩm nào đó (chất lượng sản phẩm tốt, giá cả phải chăng, mẫu mã đẹp,…) thì rất có khả năng anh sẽ mua sản phẩm đó

2.Chuẩn chủ quan là ảnh hưởng của xã hội, đề cập đến sức ép của xã hội được cảm nhận để thực hiện hay không thực hiện hành vi.

Khi anh thái độ tốt đối với một điều gì đó, nhưng điều đó hiện tại vẫn chưa được sự đồng thuận phổ biến của xã hội thì rất có khả năng anh sẽ không thực hiện hành vi đó. Ví dụ anh có thái độ tốt đối với thuốc lá (hút thuốc ngầu, hút thuốc tỉnh táo,…) nhưng cả xã hội lên án việc hút thuốc vì có hại cho sức khỏe của người hút và những người xung quanh thì anh sẽ không có sự sẵn lòng mua thuốc lá.

3.Kiểm soát hành vi cảm nhận phản ánh việc dễ dàng hay khó khăn khi thực hiện hành vi, điều này phụ thuộc vào sự sẵn có của các nguồn lực và các cơ hội để thực hiện hành vi

Khi anh có thái độ tốt đối với một sản phẩm, cả xã hội đồng tình với hành động mua sản phẩm đó và nếu đủ điều kiện thì hành vi đó sẽ diễn ra ví như anh có thái độ tốt đối với hàng ngoại, nhiều người xung quanh cũng đánh giá tốt về hàng ngoại và thu nhập anh có đủ để mua hàng ngoại thì anh sẵn sàng mua hàng ngoại khi có nhu cầu.

Nhưng nếu có thái độ tốt và xã hội ủng hộ mà anh không đủ điều kiện để thực hiện hành vi đó thì hành vi đó cũng không diễn ra trong thực tế. Anh có thái độ tốt đối với một người con gái, những người xung quanh đều cho rằng hai người xứng đôi vừa lứa nhưng mà cô ấy không yêu anh thì việc anh có thể cầu hôn cô ấy là điều khó diễn ra (nhưng trong thực tế vẫn có trường hợp mặc dù điệu kiện không đủ nhưng người ta vẫn cố thực hiện, kết quả là may rủi, khả năng thất bại cao. Cái này chỉ có Chúa mới tạo ra điều kỳ diệu thôi!!!)

John T. Roger