LỜI NÓI ĐẦU
Trong vòng hai thập niên, công nghệ số đã làm thay đổi căn bản cách thức con người sản xuất, trao đổi, tiêu dùng và quản lý các nguồn lực kinh tế. Dữ liệu trở thành một loại tư liệu sản xuất mới; các nền tảng số định hình lại cấu trúc thị trường; trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và chuỗi khối (blockchain) mở ra những phương thức tạo giá trị chưa từng có. Tại Việt Nam, kinh tế số đã đạt khoảng 14% GDP vào năm 2025 và được xác định là một trong những động lực tăng trưởng quan trọng nhất của đất nước trong giai đoạn tới, với mục tiêu chiếm khoảng 30% GDP vào năm 2030 theo tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị.
Bối cảnh đó đặt ra yêu cầu cấp thiết về nguồn nhân lực am hiểu đồng thời hai lĩnh vực: kinh tế – quản trị và công nghệ số. Ngành đào tạo Kinh tế số ra đời để đáp ứng yêu cầu này. Tuy nhiên, sinh viên bước vào ngành thường gặp một khó khăn chung ngay từ những học kỳ đầu: chương trình đào tạo trải rộng trên rất nhiều mảng kiến thức — từ thương mại điện tử, marketing số, công nghệ tài chính đến cơ sở dữ liệu, dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo, chuyển đổi số — và mỗi mảng lại là một học phần riêng, được dạy bởi một giảng viên riêng, ở một thời điểm khác nhau trong bốn năm học. Không ít sinh viên học từng môn một cách rời rạc, thuộc bài nhưng không thấy được các môn ấy ăn khớp với nhau ra sao, và rốt cuộc khó hình dung mình đang được đào tạo để làm gì. Trước nay chưa có một tài liệu tiếng Việt nào giúp người học nhìn thấy bức tranh toàn cảnh và mối liên hệ giữa các mảng kiến thức đó ngay từ đầu.
Đây chính là lý do ra đời của tài liệu tham khảo này, và cũng là lời nhắn tha thiết nhất mà nhóm biên soạn muốn gửi tới các bạn sinh viên ngành Kinh tế số: hãy đọc cuốn sách này trước, và đọc trọn vẹn, trước khi đi sâu vào các môn cơ sở ngành và chuyên ngành. Bởi cuốn sách được thiết kế đúng như một tấm bản đồ tổng thể của cả ngành học. Khi đã có bản đồ trong đầu, việc học từng học phần chuyên sâu sau này sẽ hiệu quả hơn hẳn: bạn sẽ biết mỗi môn nằm ở đâu trong bức tranh chung, phục vụ mục đích gì, kết nối với những môn nào; bạn sẽ tiếp cận một khái niệm mới không như một mảnh kiến thức trôi nổi mà như một mắt xích có vị trí rõ ràng; và bạn sẽ tránh được tình trạng phổ biến là học xong một môn vẫn không rõ nó dùng để làm gì trong nghề nghiệp thực tế. Nói cách khác, đầu tư thời gian đọc cuốn sách nền tảng này ở giai đoạn đầu sẽ được đền đáp bằng chất lượng và tốc độ học tập của tất cả các học phần về sau — giống như người leo núi nhìn kỹ bản đồ trước khi cất bước sẽ đi nhanh và ít lạc hơn người cắm đầu bước ngay.
Từ định hướng ấy, tài liệu tham khảo phục vụ hai mục đích song hành. Thứ nhất, đây là tài liệu giảng dạy tham khảo của học phần Nhập môn ngành Kinh tế số, cung cấp nền tảng khái niệm, khung phân tích và ngôn ngữ chung của toàn ngành. Thứ hai, đây là tấm “bản đồ” đồng hành suốt bốn năm: mỗi chương của sách tương ứng với một khối kiến thức lớn mà sinh viên sẽ học chuyên sâu ở các học phần sau — và cuối mỗi chương đều ghi rõ chương ấy kết nối với những học phần nào trong chương trình đào tạo. Vì vậy, ngoài việc đọc trọn một lần ở đầu khóa học, mỗi khi chuẩn bị bước vào một học phần chuyên sâu (chẳng hạn Thương mại điện tử, Digital Marketing, Công nghệ tài chính hay Phân tích dữ liệu lớn), người học nên quay lại đọc chương tương ứng như một bài đọc nhập môn để định vị môn học trong bức tranh chung trước khi đi vào chi tiết.
Về phương pháp biên soạn, tài liệu tham khảo kết hợp ba nguồn chất liệu: (i) các khung lý thuyết nền tảng từ những công trình nghiên cứu quốc tế có ảnh hưởng lớn trong lĩnh vực kinh tế số; (ii) hệ thống văn bản chính sách, pháp luật và số liệu thống kê chính thống của Việt Nam, cập nhật đến thời điểm biên soạn; và (iii) các tình huống thực tiễn (case study) của doanh nghiệp Việt Nam và quốc tế, bao gồm cả những bài học thành công lẫn thất bại. Mỗi số liệu trong sách đều được ghi rõ nguồn và năm; các trích dẫn tuân thủ chuẩn APA phiên bản 7. Cách biên soạn này nhằm bảo đảm rằng khi các bạn sinh viên đọc xong cuốn sách, các bạn không chỉ nắm được các khái niệm mà còn có sẵn một khung tư duy và một vốn ví dụ thực tế để soi chiếu vào mọi học phần và mọi tình huống nghề nghiệp sau này.
Dù đã hết sức cố gắng, tài liệu tham khảo khó tránh khỏi thiếu sót, nhất là trong một lĩnh vực biến đổi nhanh như kinh tế số. Nhóm biên soạn mong nhận được góp ý của quý đồng nghiệp và các bạn sinh viên để sách ngày càng hoàn thiện trong những lần tái bản sau.
Thành phố Hồ Chí Minh, 20 tháng 07 năm 2026
Thay mặt nhóm biên soạn
ThS. Trần Thanh Tùng
